"zygimont VAZA" - МУЗЫКА СТРАЧАНАГА КАРАЛЕЎСТВА Шмат у каго цяпер складваецца ўражанне, што беларускі рок-рух, з'ява некалі жыццёвая і перспектыўная, пачынае ісці на збыт. Сапраўды, да плеяды "рок-герояў" за апошні час ніхто не далучыўся, а старыя гурты пакрысе распадаюцца. Аднак з'яўляюцца (а можа, ужо даўно і з'явіліся) іншыя твары, хаця не ўсе чамусці звяртаюць на іх увагу. Гурт "zygimont VAZA", амаль непрыкмечаны "гігантамі шоў-бізнеса", знайшоў, аднак, свайго слухача і карыстаецца пэўнай папулярнасцю. Гэта і не дзіўна, бо яго музыка і творчая канцэпцыя вылучаецца на тле размаітых і збольшага другасных фармацый. "zV цяжка паставіць у адзін шэраг з кімсці, бо самабытнасць тут праяўляецца ва ўсім. Нават правапіс, якім карыстаюцца сябры гурта, розніцца ад якога б там ні было агульнапрынятага. Гісторыя гурта абрасла плёткамі і легендамі, стваральнікі якіх, часцей за ўсё, самі музыканты. Дзеля таго, каб крыху развеяць іх (ці стварыць новыя), я сустрэўся з нязменным лідэрам "zV" Сержуком СКРЫПНІЧЭНКАМ. Гальляш СВІРЫН: - Назву твайго гурта амаль усе "недзе чулі", але, на жаль, большасць пра вас анічога не ведае. Калі можна, некалькі слоў аб гісторыі "zygimont VAZA". Як вы пачыналі? Сяргей СКРЫПНІЧЭНКА: - У 1988 годзе мой гурт, дагэтуль лакальны, аб'яднаўся, узнікла агульная ідэя, і мы пачалі рабіць нейкі рок-н-рол. I з умоўнай назвай "BASTINDA" прыехалі ў Коўна і патрапілі на паўлегальны (па тых яшчэ часах) рок-фэст FuckCom. Ён адбыўся на ўскраіне горада, у нейкім памяшканні накшталт складу. Але мы там занялі трэцяе месца за невызначальны стыль. У 1989 годзе ў Паланзе я пазнаёміўся з дзяўчынай па імені Аста, у якой на грудзях квітнела татуіроўка родавага герба караля Жыгімонта Вазы. Ёй спадабаўся сам малюнак. Цяпер мы з ёй зусім розныя людзі, але мой гурт так і называецца "zygimont VAZA", i я не збіраюся змяняць назву. Г.С.: - На той момант, калі я вас упершыню пачуў, а было гэта ў годзе так 1992, вы гралі нешта кшталту "бондаўскай" хвалі. Потым вашая музыка стала нагадваць пост-панк, і вось цяпер - хардкор. З чым звязана такая эвалюцыя стылю - з натуральным ходам часу ці з патрабаваннямі кан'юнктуры? С.С.: - Спачатку мы сапраўды гралі такі хард-блюз а-ля "Леды Панк", але потым стала зразумела, што сутнасць не ў тым, што мы граем, а як мы граем. Так, мы сталі больш жорсткімі. Мы сталі такімі, якімі павінны былі быць спачатку, і тое, да чаго мы дайшлі зараз, -гэта тое, да чаго мы імкнуліся ўвесь час. Гэта натуральная патрэба часу. Г.С.: - Але разам са стылем вельмі часта змяняецца і склад твайго гурта... С.С.: - Гурт "zV" - гэта Сяржук Скрыпнічэнка і К°. I тое "К°" увесь час мяняецца. Кожны канцэрт, кожны запіс - новыя музыкі! Самая ідэя заўсёды нараджаецца ў мяне. Мне цікава набіраць новых людзей, і я думаю, гэта вельмі ўзбагачае аранжыроўкі. Г.С.: - Такі індывідуалістычны падыход нязвычны для нашых мясцінаў. Мастацтва XX ст. збольшага прасякнута ідэямі адмаўлення і дэканструкцыі. С.С.: - Мы выкарыстоўваем сваё права шукаць. Гэта і ёсць тое, калі мы ў любой форме знаходзім свой сэнс. А не спачатку сэнс, a потым ужо форма. Мы знаходзім сваю форму, і там працуем як хочам. Мы не проста незалежныя там ад чагось, мы незалежныя ЎВОГУЛЕ! Наш "індэпендэнт" выцякае з паняцця сутнасці як сутнасці жыцця, з барацьбы з сутнасцю смерці, якой тут запоўнена, здаецца, усё. Гэта можна назіраць у форме адтаржэння жывога, поўнай прафанацыі Жыцця. Гэта таксама і колькасць прафанатараў у мастацкім асяроддзі Беларусі. Назіраем сувязь: узнікненне новай ідэі ці формы - адтаржэнне. Наш "індэпендэнт" - дзеля таго, каб сказаць праўду, хто ёсць хто. A прыклад менавіта беларускага "інды" - асоба Міхоэлса, якога "прыбрала" ГПУ. Мы не пяем пра Скарыну, пра Пагоню. I ніколі не ставілі сабе за мэту дамагацца нейкай беларушчыны. Toe, што мы ёсць - гэта ўжо беларушчына, якой бы яна ні была! Г.С.: - Ты спяваеш па-беларуску, хаця твая публіка, ды і ты сам, карыстаецеся ў жыцці расейскай мовай... С.С.: - Мы размаўляем па-расейску, бо так размаўляюць нашы сябры, хаця яны таксама лічаць сябе беларусамі. Мы выраслі на расейскай культуры, але мы ведаем беларускую мову, чытаем беларускую літаратуру і будзем захоўваць іх. Але ў некаторых сітуацыях мы размаўляем па-расейску. Бо гэта натуральна. Г.С.: - А ці "двухмоўе" не замінае творчасці? С.С.: - Hi ў якім разе, бо творчасць - гэта ад сэрца. А ў сэрцы ў нас толькі беларускае. A тое, як мы гаворым, - непрынцыпова. Думаць па-беларуску - гэта не значыць думаць выключна на беларускай мове, а думаць па беларускіх межах, не геаграфічных, a культурных. Г.С.: - Ад чаго залежыць твая творчасць - ад з'яў знешніх ці ўнутраных? С.С.: - Ад суплёту, злучэння знешніх і ўнутраных з'яў. Toe, што адбываецца вакол, безумоўна, не можа не адбіцца на маёй творчасці. А сама творчасць - знутры. Г.С.: - Значыць, прыкладам, палітыка ў цябе выяўляецца неяк падсвядома? С.С.: - Нават свядома, канкрэтна! Да нядаўняга часу я займаўся толькі чыстым мастацтвам, пасля таго як перастаў цікавіцца палітыкай больш ці менш сур'ёзна, але потым, напрыканцы 1994 года я і шэраг маіх сяброў зразумелі, што ў гэтай краіне немагчыма займацца творчасццо, бо ўсё завязана на палітыцы. Бізнесам тут займацца немагчыма таксама з-за постсавецкіх законаў. I нам застаецца толькі адно - перарабіць палітычную сітуаіцыю, каб займацца творчасцю і бізнесам. Я - прафесійны палітык. Яшчэ з часоў "Талакі" не як "плюс-мінус" удзельнічаў у палітычныім жыцці краіны. Цяпер я з'яўляюся сябрам рэвізійнай камісіі ПАП. Я стаяў ля вытокаў гэтае партыі. Г.С.: - Значыць, у тваіх кампазіцыях з'яўляецца палітычная тэматыка? С.С.: - He трэба блытаць маю музыку з палітыкай. Так, я працую на палітыку, і нават у бліжэйшы час буду балатавацца на выбарах у Вярхоўную Раду. Творчасць і палітыка могуць быць звязаныя і не звязаныя. Я знаходжу залатую сярэдзіну. Г.С.: - Ты падзяляеш сваю асобу на палітыка і рок-музыканта? С.С.: - Безумоўна, бо ў нашай краіне інакш немагчыма. Я сам родам з Летувы і бачу, што там робіцца. Там нават думаюць так, што гэта перавышае наш узровень на шмат пунктаў! Мы ж жывем у правінцыі. Мы засталіся "Северо-Западным краем России", толькі Расея пра гэта нават не ведае. Мы калонія не для Расеі, мы калонія для саміх сябе! Г.С.: - Добра, а якія ты бачыш шляхі... С.С.: - Выйсця? Г.С.: - Ну, гэта было б занадта банальна... С.С.: - He, не банальна! Зараз такія арганізацыі, як Партыя свабоды, "Правы рэванш", ПАП вынайшлі нейкую агульную палітычную схему. Трэба адкрываць правы фронт мастацтваў, як было ў Славеніі і іншых усходнееўрапейскіх краінах. Гэта будуць экстрэмальныя вырашэнні праблем. Мы працуем на культуру беларусаў як нацыі, хаця я лічу, што яна была знішчаная пасля падзелаў Рэчы Паспалітай. Г.С.: - Што ты маеш на ўвазе пад правым фронтам мастацтваў? Хіба мастацтва можа быць правым ці левым? Або ізноў таталітарызм? С.С.: - Гэта таталітарызм, але не ў тым планё, што дзяржаўная сістэма ўздзейнічае на культуру, а менавіта тое, калі культура вымушае палітычных дзеячаў займацца тым, чаго патрабуе культурная сітуацыя. Гэта вельмі складана, і гэта не справа месяца ці года. Але мы вымушаныя гэтым займацца. Г.С.: - Добра, давай зменім тэму размовы, бо палітыка ўсім, мякка кажучы, надакучыла. Як ты пачуваешся ў горадзе Менску? С.С.: - Менск - гэта пакінутая казарма! Шмат часоў імперскія войскі тут нечым займаліся, баявая, палітычная падрыхтоўка і г.д. А потым войскі вывелі, а казарма засталася. Toe ж дзяленне на мікрараёны, калі жылая зона - працоўная зона - гандлёвы цэнтр - паліклініка - школа - дзіцячы садок - кінатэатр - і ўсё. У нас нават песня ёсць у двух варыянтах: "Пакінутая казарма". Toe самае тычыцца і культуры, Старыя войскі пакінулі казарму, а новыя яшчэ не сфармаваныя. Гэта багна, гэта балота... Г.С.: - Але пакінутая казарма - гэта ці не постмадэрновы сімвал. На маю думку, такая атмасфера вельмі спрыяльная для творчасці, і беларускае мастацтва патэнцыяльна можа стацца вельмі моцным. С.С.: - Безумоўна! Творчасць можа ўзнікаць толькі ў тым грамадстве, дзе няма для яе ўмоваў. Там, дзе яны ёсць, культура робіцца нейкай штатнай, пазаштатнай... Унікальнасць нашай сітуацыі ў тым, што тут неапрацаванае поле для дзейнасці. Як культуролагі, мы будзем рабіць сваю культурную сітуацыю. Яна павінна ўздзейнічаць на ўсе слаі грамадства. I мы яе зробім, бо гэта наша задача. Г.С.: - Але ў дэмакратычным грамадстве сітуацыю робяць творцы, а не культуролагі... С.С.: - На тых, хто супраць, мы не будзем звяртаць увагі. Трэба ўсведамляць, што наш народ не горшы за іншыя. Таму на належны ўзровень можна ўзняць і нашу культуру. Г.С.: - Дастасоўваючы апошняе выказванне да самога сябе, ці можаш ты сказаць, што твая творчасць адэкватная, прыкладам, "Led zeppelin" ці, калі бліжэй, "Дэд кеннэдыз"? С.С.: - "LZ" гралі сваю музыку, яны менш за ўсё думалі пра тое, што робяць уклад у сусветную культуру. Яны проста рабілі сваё. A тое, што атрымалася, - гэта ўжо праца крытыкаў, грамадскай думкі. Я не збіраюся параўноўваць сябе з "LZ". Калі нас успрымае грамадства, мы будзем рады, калі нас будуць насіць на руках, мы не будзем супраць. Але мы проста творым - і ўсё! Таму такія паралелі не маюць сэнсу. Г.С.: - Цудоўны адказ! Але ў цябе з-за тваёй самавітай пазіцыі і індывідуалізму могуць узнікнуць супярэчнасці з калегамі і сябрамі. Якія ў цябе з імі адносіны? С.С.: - Мы можам разыходзіцца адзін з адным у чым заўгодна, але мы ўяўляем сабе адзіную мэту - незалежную вольную Беларусь. I пакуль гэтая мэта не будзе дасягнутая, усе нашыя асабістыя амбіцыі мы схавалі. Мы кансалідаваныя ў адной суполцы, і нашыя амбіцыі нічога не вартыя. Мы працуем на адну ідэю - незалежную Беларусь. I мы збудуем яе. "Kultura Newspaper". 1995.